Dr Gonzo
Wijs gebruiker
ik was weer eens doeloos aan het surfen en vond dit rapport,niets nieuws maar wel leuk om te lezen...
© RIVM 2009
Delen uit deze publicatie mogen worden overgenomen op voorwaarde van bronvermelding: 'Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
(RIVM), de titel van de publicatie en het jaar van uitgave'.
RIVM-rapport 340001001 3
6.14 Benzodiazepines
Gemiddelde scores van het
Nederlandse expert panel Toxiciteit Verslaving Sociale schade Totale schade
Voor het individu (gebruiker) 0,9 1,9 1,2 1,33
Voor de gehele bevolking 0,9 1,9 1,3 1,36
Werking
Benzodiazepines zijn geneesmiddelen die gebruikt worden bij de behandeling van slaapproblemen,
angststoornissen, epilepsie, geweldadigheid, spierspasmen en het stoppen met zwaar alcoholgebruik.
De groep van de benzodiazepines bevat vele verbindingen, die alle dezelfde werking hebben, maar
verschillen in farmacokinetiek (kortwerkend, langwerkend). De kortwerkende middelen zijn geschikt
als slaapmiddel terwijl de langerwerkende benzodiazepines, zoals diazepam (Valium), alprazolam en
flurazepam vaker voor de behandeling van angst ingezet worden.
Bij recreatief gebruik worden benzodiazepines gebruikt om de effecten van heroïne en cocaïne te
versterken (potentiëren), de ‘afkick’-symptomen tussen de doseringen van de hard drugs af te vlakken,
de neveneffecten van stimulantia tegen te gaan en om de zogeheten ‘crash’ die optreedt na zwaar
gebruik van stimulantia te verminderen. De meest misbruikte benzodiazepines zijn alprazolam and
diazepam; wat minder vaak worden lorazepam, triazolam, chlordiazepoxide, flurazepam en temazepam
gebruikt. De drugs worden opgesnoven, geïnjecteerd of oraal toegediend. Met name flunitrazepam,
midazolam, temazepam en clonazepam zijn, toegevoegd aan een drankje, uitermate geschikt als
verkrachtingsdrug.
Acute toxiciteit
Tot de nadelige of schadelijke effecten van benzodiazepines behoren anterograde amnesie
(geheugenverlies van informatie die na de toediening van de drug is verkregen), slaperigheid, stijfheid,
verergering van depressie, nachtmerries, verwardheid, tremoren, hoofdpijn, concentratieverlies,
slechtere motorische coördinatie en het moeilijker opnemen van nieuwe informatie. Afhankelijk van de
dosering en werkingsduur, kunnen enkele benzodiazepines een paradoxale agressie opwekken, vooral
na provocatie, waarbij een dagenlang effect bij de langwerkende benzodiazepines kan aanhouden.
Tengevolge van een verlaging van de vaatweerstand, hebben benzodiazepines ten slotte ook een dosisafhankelijk
depressief effect op de ademhaling, verlagen ze enigszins de bloeddruk en verhogen de
hartslag.
Vanwege een brede veiligheidsmarge zijn de benzodiazepines zeer veilig in het gebruik; de letale dosis
is meer dan 15 tot 20 maal de therapeutische dosis. Bij benzodiazepines worden wél fatale intoxicaties
gezien bij gebruik in combinatie met alcohol, barbituraten of opiaten. In Groot Brittannië werden
gedurende 10 jaar ongeveer 1500 fatale vergiftigingen toegeschreven aan het gebruik van
benzodiazepines (alleen of samen met alcohol), die vaak het gevolg waren van een zelfmoordpoging.
De doodsoorzaak is ademhalingsdepressie, hetgeen ook optreedt na snelle infusie van benzodiazepines.
Indien benzodiazepines misbruikt worden, is dit in het algemeen vrijwel altijd (ongeveer 80%) in
combinatie met andere drugs, zoals opiaten en alcohol die de activiteit van de benzodiazepines
verhogen. Meer dan een derde van de opiaatgebruikers melden dat zij tegelijkertijd benzodiazepines en
opiaten (vooral methadon) gebruiken.
72 RIVM-rapport 340001001
Chronische toxiciteit
Chronisch gebruik van benzodiazepines leidt tot tolerantie en lichamelijke verslaving met de
karakteristieken van een onthoudingssyndroom. Sommige sedatieve en neveneffecten nemen af bij
herhaald gebruik. Chronisch benzodiazepinegebruik is in ouderen geassocieerd met een slechter
functioneren. Na het stoppen met het gebruik van benzodiazepines normaliseert de geheugenfunctie en
de psychomotorische prestatie zich weer.
Verslaving
Eigenlijk alleen in angstige personen en personen met slaapproblemen of die drugs of alcohol hebben
gebruikt, hebben benzodiazepines stimulerende (‘reinforcing’) effecten. Afhankelijk van de dosis,
treedt tolerantie na enkele weken of maanden op. Chronisch gebruik van benzodiazepines leidt ook tot
lichamelijke verslaving en onthoudingsverschijnselen, zoals angst, paniekaanvallen, slapeloosheid,
agitatie, rusteloosheid en dergelijke. Tot de onthoudingsverschijnselen na hoge doseringen en/of
kortwerkende benzodiazepines behoren hevige krampen of psychotische reacties.
Sociale schade
Dankzij hun sedatieve en spierverslappende effecten, beïnvloeden (zeker de langwerkende)
benzodiazepines het rijgedrag. Dit effect is veel groter als benzodiazepines in combinatie met alcohol
worden gebruikt. De combinatie met alcohol verhoogt ook op synergistische wijze (effect van de
combinatie is groter dan de som van beide) de agressiviteit. Na enkele weken treedt ook voor deze
effecten tolerantie op.
Prevalentie
De benzodiazepines zijn een van de meest misbruikte drugs. Binnen de algemene populatie zijn er
enkele subgroepen met een verhoogd risico: polydruggebruikers, alcoholisten en ouderen. In Nederland
schatte men in 2005 het aantal benzodiazepinegebruikers op 1,9 miljoen (‘laatste jaar prevalentie’ van
ongeveer 12%). Met name de chronische gebruikers (37% van alle gebruikers) zijn afhankelijk van
benzodiazepines. Zij gebruiken ten minste 3 maanden tot vele jaren achtereen dagelijks of regelmatig
benzodiazepines (‘laatste jaar prevalentie’ 4% - 5%). Deze groep kreeg ten minste 13 recepten per jaar
(311 dagelijkse doseringen). Twee derde van de chronische gebruikers zijn vrouwen en de helft is
65 jaar of ouder.
RIVM-rapport 340001001 73
