Spotlight op spuitspullen
Slechts een klein deel van de druggebruikers pakt nog weleens de spuit van een ander.
Maar met lepels, filters en andere attributen gaan heel wat gebruikers de mist in. Zeker nu bekend is dat hepatitis c nog besmettelijker is dan hiv, is uiterste voorzichtigheid geboden.
Als je een gebruiker midden in de nacht wakker maakt en vraagt hoe je aids kunt oplopen, zal hij zonder mankeren antwoorden: “Van een vuile spuit.” Maar bij het klaarmaken van een shot komen meer hulpmiddelen te pas. Bij enquêtes van het preventieproject Boule de Neige in Zuid-Limburg zei in 1994 slechts vier procent van de gebruikers spuiten of naalden te delen. Maar het aantal mensen dat watjes deelt is viermaal zo groot (16 procent), en zesmaal zo veel gebruikers delen lepels (24 procent). In Engeland is de situatie nog slechter: 61 procent deelt lepels en 70 procent deelt filters. Uit hetzelfde Limburgse onderzoek blijkt dat vrouwen eerder geneigd zijn om spuiten en attributen met hun partner te delen dan mannen.
Op straat is het probleem meestal dat er te weinig attributen zijn om veilig te handelen: er is geen lepel, er is maar één schone spuit of de filters zijn op. Er ligt politie op de loer en vaak is er te weinig dope, waardoor er snel en gestrest wordt gedeeld, met alle fouten vandien.
Op een huisadres zijn er vaak juist te veel attributen voorhanden, waardoor het een chaos wordt: van wie was die lepel ook al weer? Welke spuit is nou van mij? Waarom heb jij mijn filter genomen? Ook is er eerder te veel dope dan te weinig. In de roes worden mensen slordig en onnadenkend.
Besmette attributen
Lepels, filters, water en deppers kunnen virussen als hiv en hepatitis c bevatten. In bloedresten en in water kan het aidsvirus buiten het lichaam minstens een week overleven, waarschijnlijk langer. In bloed dat vacuüm wordt bewaard blijft het virus vele jaren intact, in theorie zelfs eeuwig.
Hepatitis b overleeft nog langer dan hiv, hepatitis c zit er waarschijnlijk tussenin. Bovendien is hepatitis besmettelijker dan hiv: een beetje virus is al voldoende. Spuitspullen uit ‘shooting galleries’ in Miami zijn in het laboratorium onderzocht op de aanwezigheid van stukjes van het aidsvirus (dna-2). De aanwezigheid van hiv-dna bewijst dat ook lepels, filters en water het aidsvirus kunnen overbrengen.
Daarnaast kunnen spuitspullen ook bacteriën bevatten. Op een warme, vochtige plek kunnen ze zich zeer snel vermeerderen. In zes uur kan een bacterie zich acht miljoen keer vermenigvuldigen.
Shooting galleries in Miami
Attributen besmet met hiv
Spuiten 85%
Lepels 54%
Water 67%
Filters 36%
Pomp en naald
Hiv en hepatitis blijven in een pomp en in een naald nog weken in leven. Je eigen pomp en eigen naald kun je meer keren gebruiken, maar je moet dan wel oppassen voor bacteriën, want daarvan kun je een shake of abces krijgen. Let bij hergebruik goed op, zodat je zeker weet dat je je eigen pomp en naald pakt.
Voor elk shot een nieuwe pomp èn naald. Ook veilig is het hergebruik van je eigen pomp en naald nadat ze zijn schoongemaakt (zie onderaan).
Hergebruik van je eigen pomp of naald zonder schoonmaken kan je een shake bezorgen, of een pijnlijk abces. Bij spuiten met een losse naald blijft veel meer bloed in het koppelstuk van de naald zitten dan bij een insulinespuit met vaste naald. De laatste breekt wel makkelijker af omdat ze zo dun is.
Hoe vaker je een naald gebruikt, hoe botter ze wordt en hoe groter de schade aan de vaatwand.
Hergebruik van een pomp of naald van een ander of van ‘onbekende’ oorsprong is gevaarlijk. Het schoonmaken van andermans pomp of naald helpt wel, maar is nooit honderd procent veilig. Een kwartier uitkoken is in noodgevallen nog het beste.
Verstopte naald
De naald kan verstopt raken door vuil, versnijdingsmiddel of bloedstolsels. Vaak gebeurt dat aan het einde van het afdrukken: bijna alle rommel die in de pomp zat, is dan door de naald geperst.
Nieuwe naald of spuit
Spuit of giet de dope terug op de lepel, filter het opnieuw met een verse filter en trek het op door de nieuwe naald. Let erop dat de lepel in de tussentijd niet in contact is geweest met andermans gebruikte attributen. Het lijkt aantrekkelijk om bij de tweede poging een dikkere naald te gebruiken, maar je spuit dan wel grotere deeltjes in. Dat vergroot de kans op aderontsteking.
Via de mond
De dope in je mond gieten en zo lang mogelijk onder de tong laten liggen. Als je het meteen inslikt, wordt het grootste deel in de lever afgebroken. Via de mondslijmvliezen komt de dope rechtstreeks in het bloed. Cocaïne wordt vrij snel opgenomen, heroïne duurt een kwartier tot een halfuur. Heroïne geeft een zure smaak, cocaïne is bitter en verdooft de mond.
Naald ontstoppen
Houd de naald niet in een aansteker of gasvlam, want dan krijg je roetdeeltjes die makkelijk tot abcessen en aderontsteking leiden. Bovendien kun je een zwarte punt in de huid krijgen, een onbedoelde tatoeage die pas na jaren weer verdwijnt.
Zorg ervoor dat je een verstopte spuit tijdens het schoonmaken niet verwisselt met die van een ander. Spuit of giet de dope terug op de lepel. Spoel de pomp door met koud water om eventuele bloedresten te verwijderen. Koud water zorgt dat het bloed niet gaat klonteren. Er zijn nu twee mogelijkheden:
1. Naald doorprikken. Knip een koperen elektriciteitsdraadje recht af (niet ombuigen). Steek de draad schuin in de naald. Als de naald weer open is, peuter dan de bloedrestjes uit het koppelstuk. Goed naspoelen met koud water.
2. Naald ontstoppen met water. Vul de pomp gedeeltelijk met koud water, zet de verstopte naald erop en beweeg de zuiger krachtig heen en weer. Pas als dit echt niet lukt, kun je hetzelfde met heet water proberen. De laatste mogelijkheid is het uitkoken van de naald. Met een beetje biotex worden de eiwitten in de bloedprop opgelost. Goed naspoelen.
Lepel
Gebruik bij voorkeur een lepel van metaal dat niet roest. Roestdeeltjes of zilveroxide in de bloedbaan kunnen ontstekingen en shakes veroorzaken. Gebruik aparte lepels voor de bereiding van basecoke en voor het klaarmaken van een shot. Zo voorkom je dat aangekoekte resten, versnijdingsmiddelen en bacteriën in de basecoke terechtkomen of maagzout in het shot.
Een eigen lepel of blikje gebruiken, die je alleen met eigen filters en spuiten aanraakt. Ook dan is het nodig om de lepel regelmatig schoon te maken. Uitkoken is het beste (zie onderaan).
Op een blikje van de straat zitten altijd bacteriën, ook als het met het blote oog schoon lijkt. Op je eigen lepel komen ook bacteriën te zitten als je hem niet regelmatig schoonmaakt. Schoonmaken moet altijd nadat je je eigen shot heb teruggespoten om nogmaals te filteren bij een verstopte naald. Er zitten dan minuscule bloedresten op de lepel, een ideale voedingsbodem voor bacteriën.
Gebruik geen lepels of blikjes die in contact zijn geweest met andermans gebruikte spuit, naald, filter of water. Dat gebeurt in de praktijk vaak bij het delen van dope via de lepel. Ook een ‘onbekende’ lepel is onveilig, omdat die in contact kan zijn geweest met andere spullen. Gebruik nooit blikjes die op shotplekken liggen of zwartgeblakerd zijn want die zijn al een keer gebruikt om een shot klaar te maken.
Het gevaarlijkst is het als iemand anders de inhoud van zijn spuit heeft teruggespoten op de lepel om opnieuw te filteren. Er zitten dan bloedresten – met bacteriën en virussen – op de lepel, ook al zie je die met het blote oog niet.
Water
Bacteriën vermenigvuldigen zich het snelst in warm, stilstaand water. Stromend water is dus beter dan stilstaand water en koud water is beter dan warm water. Ook virussen kunnen in water goed overleven. De inhoud van een gewone 2cc-spuit met actieve hepatitis b is voldoende om het water van een heel zwembad ongeschikt te maken voor injectie. In kokend water gaan bacteriën en virussen dood, maar dan moet het water wel lang en goed koken. Het opkoken van een shot bruin op de lepel is te kort.
Steriel water uit een flacon is het beste, neem voor elk shot een nieuwe flacon. Vers kraanwater is ook veilig als je de kraan eerst een tijdje laat lopen. Bronwater zonder koolzuur uit een onaangebroken fles kan ook.
Water uit een eigen fles of flacon die al eerder is gebruikt, en water dat al een tijd in een eigen kopje of een glas staat, is niet meer schoon genoeg. Water van de straat, uit een sloot of rivier zit boordevol met verontreinigingen en bacteriën. ‘Schoon’ regenwater bestaat niet. Heb je geen vers of steriel water, kook het water dan eerst minstens vijf minuten.
Gebruik geen water dat in contact is geweest met andermans gebruikte spuit, naald of lepel. Het gevaarlijkst is water uit een gemeenschappelijk kopje of glas. Eén keer een gebruikte spuit in het water en de hele inhoud is besmet. Was zo’n kopje goed af in een heet sopje. Ook water uit andermans fles, flacon, kopje of glas is onveilig omdat het in contact kan zijn geweest met andere spullen. Hetzelfde geldt voor ‘onbekend’ water.
Je kunt vermijden dat iemand met een gebruikte spuit in een flacon komt, door het water uit de flacon op de lepel te druppelen. Een druppel bevat altijd evenveel water (16 druppels = 1 milliliter).
Depper
Alcoholdeppers zijn bedoeld om de spuitplek vooraf schoon te maken. Alcohol doodt de bacteriën op de huid en voorkomt abcessen en ontstekingen. Wassen met water en zeep is een goed alternatief.
De huid voor het injecteren schoonmaken met een nieuwe alcoholdepper. Pas shotten als alle alcohol is verdampt en de huid weer droog is.
Gebruik je eigen oude depper niet nogmaals om de ader dicht te drukken na het shotten, want dan druk je vuil en bacteriën in het wondje.
Gebruik geen alcoholdeppers die in contact zijn geweest met andermans gebruikte spuit, naald of lepel, of met bloed van een ander. De alcohol verdampt, en de depper kan bloedresten bevatten met hiv of hepatitis.
Filter
Een goed filter houdt deeltjes tegen die anders de binnenkant van de aders (endotheel) beschadigen. En een beschadigde aderwand ontsteekt snel. Vooral bij het hart is de kans op beschadiging groot omdat het bloed daar hard stroomt. Hartklepontsteking (endocarditis) komt bij spuitende druggebruikers dan ook regelmatig voor. Filters houden geen bacteriën of virussen tegen.
Voor ieder shot een nieuw filter. Geschikt zijn schone sigarettenfilters en schone katoenen watten (verbandwatten, wattenstaafjes, tampons).
Filters van papieren tissues geven grote deeltjes af en die kunnen de aderen beschadigen. Filters met pluisjes, bijvoorbeeld truien of zakdoeken, hebben onvoldoende structuur en bevatten zelf veel vuil en stofdeeltjes. Filters van opgerookte sigaretten zijn ongeschikt omdat je dan teer en nicotine mee optrekt. Filters van mentholsigaretten vallen af omdat menthol een vluchtige stof is die in het filter kruipt.
Het opnieuw gebruiken van de eigen oude filters is riskant. Behalve doperestjes – gemiddeld een twintigste streep (0,0046 gram) – bevatten oude filters ook bacteriën. In gebruikte filters zitten vuil en versnijdingsmiddelen zoals suikers en die zijn een uitstekende voedingsbodem voor bacteriën. Een grote concentratie bacteriën veroorzaakt een shake. Wie zijn filters toch per se opnieuw wil gebruiken, moet ze in elk geval lang uitkoken met veel water.
Gebruik geen filter dat in contact is geweest met andermans spuit of naald. Ook een ‘onbekend’ filter is onveilig, omdat het in contact geweest kan zijn met andere spullen. Het opkoken van filters van een ander is zeer onveilig. De filters kunnen bacteriën bevatten, maar ook virussen zoals hiv en hepatitis.
Zuur
Cocaïne lost goed op in water. Om heroïne op te lossen, moet er meestal een zuur worden toegevoegd. Zuur brandt in de aderen, dus hoe minder zuur, hoe beter.
Ascorbinezuur is de meest hygiënische manier om heroïne op te lossen. Meestal is de verhouding 1 deel ascorbinezuur op 8 delen heroïne voldoende. (Ascorbinezuur is pure vitamine c, af en toe een lepeltje ascorbinezuur eten kan helpen vitaminegebrek te voorkomen.)
Citroensap uit een flacon bevat vezels die de naald kunnen verstoppen. Ook kunnen ze in de bloedbaan terechtkomen en ontstekingen of trombose veroorzaken. Hetzelfde geldt voor een echte citroen, die vezels en deeltjes vruchtvlees bevat. Bovendien kan een citroen bederven en schimmels in de bloedbaan kunnen in het ergste geval leiden tot blindheid (candida endophthalmitis). Als je toch flacons of citroenen gebruikt: bewaar ze in de koelkast.
Gebruik geen citroen of flacon die in contact is geweest met andermans spuit of naald, bijvoorbeeld doordat iemand het sap rechtstreeks uit de citroen heeft opgetrokken. Ook een ‘onbekende’ citroen of flacon is onveilig, omdat die in contact kan zijn geweest met andermans spullen.
Tips
• Zorg dat je alle spuitspullen op orde hebt vóórdat je gaat scoren.
• Gebruik geen gebruikte spuitspullen van een ander.
• Gebruik geen spuitspullen waarvan de herkomst ‘onbekend’ is.
• De spuitspullen die je voorhanden hebt, bepalen op welke manier je de dope kunt verdelen.
• Als je spuitspullen schoonmaakt, doe het dan goed. Afspoelen onder de kraan is niet voldoende en afvegen aan een doekje of mouw helpt ook niet.
Samen kopen, veilig delen
Samen een halve gram kopen, een streep weggeven, wit en bruin bij elkaar leggen. Ook bij het verdelen moet je veiligheidsmaatregelen nemen. Er zijn drie manieren.
1. Delen op papier
Geen risico voor besmetting. Maak vierkantjes van gelijke grootte, bijvoorbeeld met de zijkant van een telefoonkaart. Laat de een verdelen en de ander kiezen. Pas op voor klontjes, daar zit meer dope in. Pas ook op voor wind, regen en politie. Na de verdeling kan ieder zijn deel naar eigen keuze gebruiken: spuiten, chinezen, basen of bewaren.
2. Delen vanaf de lepel
Benodigde spullen: één nieuwe spuit, één gedesinfecteerde lepel, één schoon filter en schoon water. Je maakt de dope klaar op de gedesinfecteerde lepel en trekt het in de nieuwe spuit op. Het afgesproken deel spuit je terug op de lepel en dat kan de ander dan met zijn gebruikte spuit optrekken. De lepel is daarna in principe besmet.
3. Overspuiten
Ook wel ‘streepjes delen’ genoemd. Dit kan alleen met: twee nieuwe spuiten, één gedesinfecteerde lepel, één schoon filter en schoon water. Je lost de dope op en trekt het met één spuit op. Je zet de naald op de pomp en spuit een deel direct over in de andere pomp waarvan je de naald hebt afgehaald (‘frontloaden’). De dope kan ook achter in de andere pomp wordt gespoten (‘backloaden’). Als één van de spuiten gebruikt is, is overspuiten onveilig.
Basepijpje
Het risico om een ziekte op te lopen door het gebruiken van andermans basepijp of chineeskokertje is erg klein. Het delen van rookattributen is net zo (on)gevaarlijk als zoenen.
Hiv, hepatitis b en hepatitis c zijn niet overdraagbaar via zoenen of speeksel, dus ook niet via rookattributen. Tuberculose is alleen besmettelijk via aanhoesten, de bacteriën moeten rechtstreeks uit de longen komen.
Hepatitis a en herpes kunnen theoretisch wel via rookattributen worden overgedragen, maar de kans daarop is erg klein. Hepatitis a loop je eerder op door slechte toilethygiëne (geen handen wassen na een bezoek aan het toilet) dan door het delen van een pijpje. Het herpesvirus dragen de meeste mensen al bij zich. Ze hebben het in hun kindertijd opgelopen door knuffelen, of op latere leeftijd door zoenen. De ziekte van Pfeiffer is waarschijnlijk wel besmettelijk via speeksel.
Gesprongen lippen, zweren in de mond of bloedend tandvlees vergroten het risico. Het is onduidelijk of je besmet kunt worden door een pijpje of kokertje waar bloed op zit. Wees daarom voorzichtig met het delen van attributen als je wondjes in je mond hebt.
Schoonmaken spuit
Een nieuw schoonmaakmiddel voor spuiten komt uit Duitsland: jodium. Net zoals uitkoken en schoonmaken met bleek is ook deze methode niet honderd procent veilig. Maar als je de vereiste tijden aanhoudt, geven deze methoden redelijke bescherming. Houd de klok in de gaten onder het schoonmaken, als je trek hebt gaat de tijd langzamer dan je denkt.
Als je geen nieuwe spuit hebt, neem dan een chineesje. Dan ben je niet meer dopeziek en heb je tijd om een schone spuit te regelen. Voor wie toch wil shotten met een gebruikte spuit is uitkoken de minst slechte oplossing. Kan dat niet, reinig dan met bleek. Schoonmaken met een jodiumoplossing kan ook. De bleekwatermethode en de jodiummethode garanderen geen honderd procent veiligheid. Bleekwater en jodium maken vlekken.
Neem bij voorkeur een spuit die kortgeleden is gebruikt, zodat de bloedresten nog niet zijn ingedroogd. Als je van tevoren denkt dat je een spuit opnieuw gaat gebruiken, spoel deze dan direct na het shot al een paar keer door met koud water.
Het is nog onbekend of deze drie schoonmaakmethoden ook voldoende werken tegen hepatitis c omdat dit virus niet kan worden gekweekt.
Uitkoken
• spoel de spuit meer malen met koud water (steeds nieuw water pakken)
• neem de spuit uit elkaar en spoel de zichtbare bloedresten weg rond de zuiger en bij de verbinding tussen naald en pomp
• leg naald, pomp en zuiger los in een pannetje met water. Zorg ervoor dat er nergens luchtbellen inzitten
• het water minstens vijftien minuten laten koken
• spuit uit water halen en weer in elkaar zetten.
Bleekwater
De concentratie chloor moet minstens vijf procent zijn. De ‘dikke bleek’ voor wc-reiniging is te stroperig. Wel geschikt is de ‘dunne bleek’ of huishoudbleek. Bewaar de bleek in het donker, omdat de concentratie van chloor in het donker langzamer afneemt. Bleek ouder dan twee jaar is niet meer betrouwbaar.
• minstens twee keer voorspoelen met koud water (steeds nieuw water pakken)
• spuit vol bleekwater trekken, minstens dertig seconden schudden, daarna leegspuiten
• opnieuw de spuit vol bleekwater trekken, weer dertig seconden schudden en leegspuiten
• twee keer naspoelen met koud water (steeds nieuw water)
• alles steeds door de naald optrekken en weggooien na gebruik, het water en de bleek nooit een tweede keer gebruiken.
Jodiumoplossing
De jodiumoplossing moet 10 procent ‘povidonjodium’ bevatten. Geschikt is Betadine, verkrijgbaar bij apotheek en drogist. Bewaren bij kamertemperatuur.
• minstens twee keer voorspoelen met koud water (steeds nieuw water pakken)
• spuit vol jodiumoplossing trekken, twee minuten laten liggen, goed schudden en leegspuiten
• opnieuw de spuit vol jodiumoplossing trekken, weer twee minuten laten liggen, goed schudden en leegspuiten
• meer keren naspoelen met koud water totdat alle jodium (rood!) uit spuit en naald verdwenen is
• alles steeds door de naald optrekken en weggooien na gebruik, het water en de jodiumoplossing nooit een tweede keer gebruiken.
Schoonmaken lepel
Gebruik altijd je eigen lepel, en maak die regelmatig schoon. Als je toch andermans lepel of een onbekende lepel gebruikt, reinig deze dan eerst goed. Er zijn drie methoden:
• Minstens vijf minuten uitkoken. Dit is het meest veilig, daarmee maak je hiv, hepatitis b en bacteriën onschadelijk. Over hepatitis c bestaat nog geen zekerheid.
• Afwassen met heet water en afwasmiddel. Een heet sopje maakt hiv op de lepel onschadelijk, maar het is niet zeker of het ook hepatitis doodt.
• Dertig seconden wrijven met een alcoholdepper. Het is niet zeker dat alle virussen gedood worden, maar de bacteriën ben je kwijt.
Mainline 96.4 – Tijs van den Boomen / Ben Viergever
