Speed of amfetamine werd in 1887 voor het eerst gemaakt. In 1927 werd het voor het eerst voorgeschreven als bloeddrukverhogend middel.
De doorbraak kwam pas in de dertiger jaren. Men was toen op zoek naar een middel tegen astma. Bekend was dat het hormoon adrenaline een astma-aanval kon tegengaan. Adrenaline wordt in acute stress situaties door de bijnier afgescheiden en zorgt voor extra energie. Het verhoogt de hartslag, vergroot de spierkracht en doet de bronchiën uitzetten waardoor de ademhaling sneller en makkelijker verloopt. Met name de laatste eigenschap maakte adrenaline zo aantrekkelijk voor het bestrijden van astma, waarbij de luchtwegen vernauwd zijn en de ademhaling zwaar en piepend wordt.
Het probleem was echter dat adrenaline niet oraal ingenomen kon worden, maar alleen gespoten kon worden. Spuiten had weer ernstige effecten op hart en bloedvaten. Men moest dus op zoek naar een alternatief voor adrenaline.
Omstreeks 1920 ontdekte een Amerikaanse farmacoloog dat een Chinese plant, Ma Huang ofwel ephedra, veelvuldig voorgeschreven werd tegen astmatische aanvallen. Het lukte de farmacoloog om het werkzame bestanddeel, efedrine uit deze plant te halen. De verbinding vertoonde grote overeenkomst met adrenaline. Omdat efedrine wel oraal gegeven kon worden en niet gespoten hoefde te worden werd efedrine hét middel voor de behandeling van astma. Probleem was echter dat de plant Ma Huang schaars was zodat men weer op zoek moest naar een alternatief. En zo kwam men uiteindelijk terecht bij de in 1887 geïsoleerde chemische stof amfetamine dat wat betreft structuur op efedrine lijkt.
Ook amfetamine bleek verlichting te geven bij astma en bronchitis. Voordeel boven efedrine was nog dat het in vluchtige vorm geleverd kon worden. Amfetamine kwam dan ook onder de merknaam Benzedrine, in de vorm van inhaleerapparaatjes legaal op de markt. Men besefte toen nog niet dat amfetamine tot misbruik en verslaving kon leiden.
In 1937 werd er op een Amerikaanse Universiteit studie verricht naar de effecten van amfetamine. De uitkomst was dat amfetamine vermoeidheid en slaap tegenging. Dat nieuws ging als een lopend vuurtje rond en vele studenten die moesten blokken voor een examen en wakker moesten blijven kochten het middel bij de drogist.
Vanwege de oppeppende werking werd amfetamine niet alleen dé drug van de jaren dertig, maar ook van de Tweede Wereldoorlog. Het werd gebruikt door Engelse en Duitse soldaten en ook Hitler liet zich vijf keer per dag injecteren met een speedinjectie. In Japan kregen zowel militairen als fabrieksarbeiders amfetamine om de vechtlust en de productie op te voeren. Later, in de zestiger jaren, zou ook de Amerikaanse president John F. Kennedy speed gebruiken, met name in tijden van uitputting en vermoeidheid.
In de loop van de veertiger jaren werden de negatieve gevolgen van amfetaminegebruik langzamerhand zichtbaar. Japan bleef na de oorlog met enorme voorraden zitten en probeerde deze aan de man te brengen. Op een gegeven moment was 5 % van de Japanse bevolking tussen 16 en 25 jaar afhankelijk geworden. In Zweden zag men de nadelige gevolgen snel in en werd amfetamine in het begin van de vijftiger jaren verboden.
Fervente amfetaminegebruikers in San Francisco ontdekten eind jaren zestig dat je amfetamine naast slikken ook kon spuiten, hetgeen niet alleen de roestoestand versnelde maar ook gewenning veroorzaakte. Het gevolg was dat gebruikers naar steeds hogere dosissen grepen.
Ondanks dat de verwoestende werking van amfetamine begin jaren vijftig al lang bekend was, duurde het nog ruim twintig jaar voordat amfetamine en verwante stoffen in Nederland verboden werden. In 1969 mocht amfetamine alleen nog maar op recept voorgeschreven worden. In 1976 werd het opgenomen in de opiumwet. Amfetamine wordt op dit moment voorgeschreven voor narcolepsie (aanvallen van slaapzucht) Voor de behandeling van ADHD schrijft men tegenwoordig Ritalin voor. Deze stof heeft hetzelfde effect als amfetamine. Als drug wordt het vooral in het partycircuit gebruikt. In een onderzoek onder uitgaanders in het club- en partycircuit in 1998 bleek dat 7% van de bezoekers de afgelopen nacht amfetamine had gebruikt.
Bronnen: 1. De farmacologie van Verslaving, Handboek verslaving, maart 2000. 2. Psychofarmaca, Hersenen onder invloed, wetenschappelijke bibliotheek, 1989. 3. Antenne 1998, Jellinek Preventie en Universiteit van Amsterdam, 1999.
