Door Gert-Jaap Hoekman, m.m.v. Willem Uylenbroek
Een zomer vol dancefeesten en festivals gaat weer losbarsten. Maar het wordt wel een zomer zónder behoorlijke XTC. De pillen bevatten namelijk steeds minder MDMA én worden steeds duurder. Áls je al een dealer met XTC kunt vinden.
Alsof er glasscherven in zijn hart en longen zaten. Zo voelde het ineens. Terwijl hij zich het eerste half uur nog zo gelukkig voelde. Gelukkiger dan normaal eigenlijk.
Dennis zat met zijn vriendin op de bank om drugs te gebruiken, zoals ze dat een paar keer per jaar samen doen. Gewoon gezellig. Deze keer had hij 5 groene pilletjes gekocht, van iemand die hij vertrouwde.
XTC. Althans, dat was hem verteld. ‘Ik voelde me erg gelukkig toen ik het slikte. Het effect was veel extremer dan ik gewend was van XTC, maar langzaam werd ik héél erg moe en onrustig in mijn hoofd. Ik kon alleen nog maar op de bank zitten. Kreeg het koud, weer warm, weer koud, weer warm. Dat duurde allemaal ook nog eens heel erg lang. Normaal gesproken voel je het effect van XTC ongeveer 6 uur, dit duurde 12 uur. Ik kreeg ontzettende hoofdpijn, moest kotsen en voelde na een tijdje steken in mijn hart en longen. Daarna heb ik 3 dagen niet meer gegeten en geslapen.’
Toen Dennis de overgebleven XTC-pillen liet testen, bleek waarom hij zich zo slecht voelde: er zat nauwelijks MDMA in zijn pillen. Er zat wel een ander middel in: mCPP. meta-Chloor-Phenyl-Piperazine. Dit middel zorgt, net zoals MDMA, voor het gelukkige, verliefde gevoel dat XTC zo populair heeft gemaakt. Maar heeft ook een paar vervelende bijwerkingen. Ze verschillen per persoon, maar zijn voor bijna alle gebruikers negatief: misselijkheid, duizeligheid, angsten, hallucinaties, onrust, rillingen en hoofdpijn. Volgens het Trimbos instituut zit de stof inmiddels in de helft van alle XTC pillen. ‘Dit is de grootste dip sinds 1996,’ zegt drugsonderzoeker Peter van Dijk.
August de Loor, van de Amsterdamse Stichting Adviesburo Drugs, schat het percentage pillen zónder MDMA zelfs op 90 procent. ‘Echte XTC is bijna niet meer te krijgen.’
Op de websites Drugsforum en Partyflock is de XTC-crisis al maanden talk of the town. Bezoekers uit alle delen van het land klagen over het gebrek aan pillen, het effect van de XTC die nog wél te koop is en de prijs die ze daar voor moeten betalen. Die inflatie loopt in sommige gevallen op tot 400 procent.
‘Het is echt slecht gesteld in Brabant,’ schrijft TaTa Bana op Drugsforum.nl. ‘Heb vrijdag een feestje maar nog steeds geen snoepgoed. Denk dat ik het wel kan vergeten,’ reageert Patrice. ‘Hier in het noorden is het ook crisistijd,’ meldt 982. ‘Geniet van je goede pillen, het zouden wel eens je laatste kunnen zijn,’ besluit Hennie.
‘Heel Nederland heeft hetzelfde probleem,’ weet forumbezoeker Michiel. ‘In het verleden heb ik ook wel eens moeite gehad om pillen te regelen, maar als je dat toen liet merken op Partyflock had je zó 6 mailtjes van mensen die je wat aanboden. Die tijd lijkt nu voorbij. Er zijn wel pillen op de markt, maar die zijn slecht.’
Dat daar een risico aan kleeft, heeft bezoeker Angelo al gemerkt. ‘Veel mensen gaan er niet van uit dat er ook andere stoffen in hun XTC kunnen zitten. Die krijgen midden op een feest ineens dat vreemde, misselijke gevoel.’
Partyflocker Casis heeft het al eens gezien. ‘Afgelopen weekend zag ik ook weer een meisje alles onder braken, die stond te trillen van de kou terwijl het zweet uit het voorhoofd spoot, en kon niet meer lopen. Je kan me een hoop vertellen, maar dat was geen XTC.’
Ook dealers merken dat het crisis is op de XTC-markt, vertelt de Amsterdammer Dries. ‘Wat er nu op markt is, is niet te vertrouwen,’ zegt hij. ‘Er staan nog wel dezelfde stempetjes op, maar in de meeste pillen zit mCPP. Dat spul is link man! Ik heb er zelf pas geleden één geslikt en ik was er dagen ziek van. De markt is verpest.’
Dat er vervuilde XTC-pillen op de markt komen, is voor drugsexpert August de Loor geen nieuws. Wel dat het zolang duurt tot die pillen zijn verdwenen. ‘Mensen slikken juist XTC vanwege de combinatie van energie en welbehagen. Pillen met extra pep verdwijnen vaak snel, omdat mensen die dat willen, dan wel helemaal voor speed gaan. Het is zelfcorrigerend.’
Hoewel bij het Adviesburo van De Loor alleen klachten binnenkomen over de vervuilde pillen, leest hij op het internet veel lovende berichten over mCPP. ‘Ik heb het sterke vermoeden dat dealers dat bewust doen om de verkoop te stimuleren. Pillen met mCPP zijn veel goedkoper om te maken.’
Een ander probleem is, volgens De Loor, dat veel mensen niet eens precies weten wat ze kopen of verkopen. ‘Ik merk dat er onder allochtone jongeren een groeiende vraag is naar pillen, maar die nieuwe gebruikers hebben er weinig verstand van. Ze weten niet hoe XTC zou moeten voelen, dus merken het verschil niet.’
Aan de andere kant ziet De Loor ook steeds meer nieuwe dealers. ‘Er zijn tegenwoordig veel gelukzoekers. Omdat de vraag naar XTC nog altijd hoog is, denken ze dat snel geld kunnen verdienen. Maar ze weten totaal niet wat ze verkopen.’
Op internet wordt uitgebreid gespeculeerd over de oorzaak van het gebrek aan (goede) XTC. De Olympsiche Spelen van vorig jaar in Peking worden op fora vreemd genoeg als vaakst genoemd. Drugsforum-bezoeker tomz0r, die zijn informatie heeft van een dealer die pillen met duizenden tegelijk inkoopt, zegt: ‘Sinds de Olympische Spelen werd er strenger gecontroleerd op uitlevering van PMK, de grondstof voor MDMA. Die stoffen zijn nog wel kleinschalig te krijgen in het Oostblok, maar niet elke producent in Nederland weet hoe hij daar aan moet komen. En de producenten die dat wel weten, zien geen reden om het naar Nederland te smokkelen, aangezien ze in het Oostblok veel meer betalen voor een pil dan in Nederland. De straatprijs voor een pil was hier soms maar 2 euro. In andere landen is het helemaal niet vreemd om 10 of 20 euro per pil te betalen. In Nederland valt te weinig te verdienen met XTC. Volgens mijn dealer zal de crisis pas afgelopen zijn als we hier ook bereid zijn om die prijzen te betalen.’
Peter van Dijk, onderzoeker van het Trimbos instituut, kan het verhaal van tomz0r niet bevestigen. ‘Maar het klinkt legitiem. China was voor de Spelen op allerlei vlakken dingen aan het verbeteren. Ik kan me bijvoorbeeld herinneren dat de auto-industrie er ook last van had, toen een bepaald grondstof niet meer uit China geimporteerd kon worden.’
Hetzelfde zegt drugsonderzoeker Ton Nabben van de Universiteit van Amsterdam. ‘De schaarste op de XTC-markt werd na de zomer ineens voelbaar. Die viel precies samen met de Spelen.’
Het is in ieder geval een feit dat PKM uit China komt. PKM is de grondstof van waaruit MDMA (een belangrijk ingrediënt van XTC) wordt gedestilleerd. Piperonyl-Methyl-Keton (PMK) ontstaat uit safroololie, dat komt uit de schors van een bepaald soort boom die vooral in Zuidoost-Azie groeit.
De Chinese en Nederlandse overheid strijden al vanaf 1995 samen tegen de handel en productie van XTC. Hoewel deze samenwerking sinds 2004 is geïntensiveerd, lijkt het er inderdaad sterk op dat de Spelen van 2008 een grote rol spelen bij de huidige drooglegging. Al in het voorjaar van 2007 rolde de Chinese politie 3 grote drugsnetwerken op. Daarbij werden meer dan 600 smokkelaars opgepakt. Maar in juni 2008 vertelde Yang Fengrui, directeur van de Chinese narcoticabrigade, dat dit te maken heeft met de Olympische Spelen. In aanloop naar dit sportevenement zal zijn brigade strenger controleren in discotheken, maar ook smokkelaars harder aanpakken, meldde hij.
Vooral dat laatste is belangrijk, aangezien de hoeveelheid geproduceerde safroololie de laatste jaren in China is afgelopen en handelaren het dus de grens over moeten smokkelen. Maar ook in Laos, Cambodja, Vietnam en Myanmar schijnt de controle op de productie van safroololie steeds strenger te worden.
Volgens Fengrui zijn er de afgelopen 3 jaar in China 144.000 drugszaken opgelost, waarbij 174.000 mensen zijn opgepakt. Bovendien zijn er 5 miljoen XTC-pillen in beslag genomen.
Maar de Olympische Spelen in China hoeven niet de oorzaak te zijn voor de huidige XTC-crisis. Volgens onderzoeker Ton Nabben heeft een deel van de productie zich namelijk verplaatst naar Canada. Het kan goed zijn dat Nederlandse XTC-producenten daarmee hun netwerk kwijt zijn geraakt. ‘De productie is met name verplaatst naar Vancouver, daar woont een grote Chinese gemeenschap. Het kan dus ook zo zijn dat de toevoerlijn van China naar Nederland op slot zit.’
Criminoloog Toine Spapens van de Universiteit van Tilburg meldde dat vorig jaar februari al, tijdens een hoorzitting over het drugsbeleid in de Tweede Kamer. ‘Je zag aan het begin van deze eeuw plotseling Chinezen opduiken in Nederlandse laboratoria,’ zei hij toen. ‘Nu zijn de meeste weer verdwenen. Ze hebben de kennis meegenomen en zijn in Canada labs op gaan zetten.’
Wat de reden voor het MDMA-tekort ook is, het Trimbos instituut vindt het een zorgelijke ontwikkeling. ‘Over de bijwerkingen van mCPP maken we ons geen zorgen. Die vormen geen levensgevaarlijk risico. Wat gevaarlijker is dat mensen meerdere pillen gaan gebruiken, omdat het effect van één minder sterk is. En ondertussen past het publiek zich aan. XTC is wat ze willen, maar als dat niet goed is, gaan ze op zoek naar iets anders. Bijvoorbeeld GHB of speed. Die drugs zijn, in tegenstelling tot XTC, wel verslavend en bovendien veel gevaarlijker.’
Gebruiker Michiel bevestigt dat scenario. ‘Mensen willen op zijn tijd toch een pilletje slikken,’ zegt hij. ‘En als pillen met MDMA niet zijn te krijgen, gaan ze op zoek naar iets anders. Tenminste, dat is wat ik zie in mijn omgeving.’
D66-kamerlid Boris van der Ham wil van minster Ab Klink van Volksgezondheid weten wat hij gaat doen om juist die overstap bij jongeren te voorkomen. Hij heeft kamervragen gesteld. ‘De ‘war on drugs’ is soms succesvol, maar het is als een waterbed: als je ergens drukt, komt het water altijd ergens anders boven. Dankzij extra controles komen er nu minder grondstoffen binnen, maar wat zijn daar de gevolgen van? Gaan jongern dan maar andere drugs proberen? Volgens deskundigen is XTC lang zo gevaarlijk niet, dus hiermee wordt het probleem alleen maar erger.’
Veel hoeft Van der Ham echter niet te verwachten van Klink, weet GroenLinks-kamerlid Jolande Sap inmiddels. Zij stelde twee weken geleden vragen, na aanleiding van een oproep van de medewerkster van een drugs-testservice in Breda. Die zou het liefst zien dat iedereen zijn drugs zou laten testen voor gebruik, omdat ze merkte dat er meer vraag kwam, maar hoewel Ab Klink erkende dat er steeds meer vervuilde XTC-pillen op de markt komen – en dat dit risicovol kan zijn – zag hij geen aanleiding om het aantal testlocaties te vergroten.
‘Ik vind dat een zeer gevaarlijke conclusie,’ zegt Sap. ‘Dat kan absoluut niet, maar het verrast me niet. Dit kabinet sluit haar ogen. Ze vinden dat niemand drugs zou moeten gebruiken, want dat is allemaal maar vies, eng en slecht. Als er dan iets fout gaat, is dat de schuld van de gebruiker zelf. Wij blijven dit agenderen, maar er moet kennelijk eerst een dode of gewonde vallen, wil het kabinet ingrijpen.’
