Politie Twente controleert behalve op alcohol ook op xtc, speed, cannabis, ghb en cocaïne
RIJDENDE DRUGSBOMMEN
Omdat wetgeving ontbreekt gaan meeste ’snuivers’ en ’slikkers’ vrijuit
door CHARLES SANDERS
MANDER, zaterdag
Amper twintig en nu al tot zijn nek in de problemen. De chauffeur van een vijftien jaar oude VW Golf rijdt voorbij een bocht in het desolate Twentse grensgebied met Duitsland regelrecht in de politiefuik. Drugsexpert Jan Klein Ikking, die deze koude nacht de opsporingsambtenaren assisteert, ziet het in één oogopslag. „Jongen, jongen, jongen. Goed foute boel.”
Grote oogpupillen, hyperactief gedrag en ook nog eens een alcoholdamp. Dit wordt een bloedproef, geen twijfel mogelijk.
Een arts van de GGD klaart die klus in het nabijgelegen padvindersgebouw, dat voor een paar uur als politiebureau is ingericht. De jongen is druk, maar coöperatief en zelfs vriendelijk. Hij springt een beetje als een bokser in het rond, grijnst naar de agenten, geeft toe dat hij naast „een paar biertjes” ook xtc heeft geslikt. Als blijkt dat hij zijn rijbewijs kwijt is, slaat de stemming om. De knaap begint te schreeuwen en bedreigt een toegesnelde motoragent. „Jou neem ik nog wel eens te grazen.”
Ellende
Het schuim staat nu, letterlijk, op zijn lippen. Hij spuugt en schreeuwt. Dan hoort hij dat hij is gearresteerd en zal worden afgevoerd naar het politiebureau van Hengelo. De discobezoeker is plotseling weer poeslief. „Toe, laat me gaan. Ik heb het al zo moeilijk gehad. Zat in tehuizen, altijd maar ellende. Maar nu werk ik keihard, kan niet zonder mijn rijbewijs.” Als blijkt dat het gejammer geen invloed heeft op de agenten, gooit hij in razernij zijn mobiele telefoon stuk op de grond.
„Typisch het gedrag van iemand die alcohol én drugs heeft gebruikt”, zegt Klein Ikking. „Hyperactief, veranderende stemmingen. Het ene moment kan hij vliegen, seconden later is er een woedeaanval, dan weer berusting. Maar wat in het verkeer telt, is dat deze mensen levensgevaarlijk zijn. Je zult hem maar tegenkomen in het donker, met overal bomen…”
Jan Klein Ikking wordt met zijn bedrijf Drugs Expertise Nederland door de politie ingeschakeld om als ’speurhond op twee poten’ automobilisten te selecteren op gebruik van cannabis, cocaïne, xtc, ghb en speed. Na jaren in het gevangeniswezen en de drugspreventie te hebben gewerkt, ziet en ruikt hij drugs.
Als het even rustig is op de Uelserweg, legt Klein Ikking uit: „Er zijn drie groepen drugs. Met verdovende, verruimende of veranderende werking. Van xtc worden gebruikers druk, speed veroorzaakt verkramping en wijd opengesperde ogen. Cocaïnegebruikers zijn de gladde jongens en meiden. Heel vriendelijk, dan plotsklaps agressief. Van paddo’s en lsd worden mensen vaag, ze kramen onzin uit, staren je aan. Ik ken mijn pappenheimers.”
Strafmaat
De grote controle van afgelopen weekeinde was de tweede dit jaar in Twente. Politie en justitie lopen er voorop in de strijd tegen pillen slikkende automobilisten. Landelijk beleid is er niet, gebruik van bijvoorbeeld xtc is maar moeizaam vast te stellen. En een strafmaat – zoveel maanden voor zoveel milligram – ontbreekt al helemaal.
Voor Achilles Damen, officier van justitie in Almelo en belast met verkeerszaken, des te meer reden om niet te berusten en drugsgebruik juist frequent te controleren. Met name op de smalle landweggetjes die naar bepaalde uitgaansgelegenheden leiden. Discotheken met, volgens rechercherapporten, een bedenkelijke reputatie. Plaatsen waar op grote schaal wordt gedeald én gebruikt.
„Nijpend probleem in ons grensgebied”, aldus Damen. „Er wordt op de Uelserweg akelig hard gereden, er vinden nare ongelukken plaats. Elke zaterdagnacht is het raak. Wij kunnen niet wachten tot techniek en wetgeving klaar zijn om drugsgebruik aan te pakken. Vandaar ons handelen, hier en nu. Als de expert vermoedt dat een bestuurder heeft gebruikt, volgt een bloedonderzoek. Ik heb maar één doel: meer veiligheid, ook voor onschuldige derden. Ik voel me als officier verantwoordelijk.”
Brigadier Peter Withag van het verkeershandhavingsteam Twente, deze nacht coördinator: „In dit geval betreft het een grote disco, net over de grens in Duitsland. Mensen komen vanuit Zwolle, Deventer en zelfs Amsterdam en Rotterdam om er uit hun dak te gaan. Dat gebeurt dus ook met xtc en cocaïne. We hebben al eens tien zakken speed uit een auto gevist. En een liter aangelengde ghb, de zogenoemde ’verkrachtingsdrug’. In dit buitengebied zitten we met een groot probleem.”
Dat het spitsroeden lopen is op de Uelserweg, vlak bij het pittoreske Tubbergen, blijkt uit de ongevallenstatistieken. De afgelopen jaren gingen 44 automobilisten bij eenzijdige ongelukken in de fout, met 23 – soms zwaar – gewonde slachtoffers. Het is, zo vrezen politiemensen, wachten op de eerste dode. Op vergelijkbare wegen in Twente zijn in hetzelfde tijdsbestek gemiddeld amper twee ongelukken gebeurd.
Afgelopen juni voerde het team ook een drugscontrole uit, waarbij vier gebruikers werden aangehouden. Het toen afgenomen bloed is nog altijd niet geanalyseerd door het Nederlands Forensisch Instituut. Het NFI heeft het „druk, druk, druk” met ander, op de zware criminaliteit gericht werk.
Officier van justitie Achilles Damen: „Toch hoop ik de uitslag van die onderzoeken volgende maand te krijgen. Dan zullen de gebruikers zich voor de rechter moeten verantwoorden. Ik heb er alle vertrouwen in dat het tot veroordelingen komt.” Zowel de officier als politiemensen vermoeden dat eerdere, fatale ongelukken in Twente door drugs zijn veroorzaakt. Maar omdat in Nederland geen bloed wordt afgenomen van doden, zal dat altijd een geheim blijven.
Die avond worden twee chauffeurs aangehouden voor rijden onder invloed van drugs, drie anderen wegens overvloedig alcoholgebruik. Een beveiliger van de discotheek die rond 6 uur ’s ochtends de politiefuik passeert: „Ga maar naar huis jongens, iedereen verderop weet dat jullie hier staan…”
Jan Klein Ikking van Drugs Expertise Nederland: „Dat krijg je met dat sms-verkeer. Al die pillenslikkers parkeren nu hun auto in Duitsland onder een boom, gaan dutten en wachten tot wij weg zijn.”
’Almelóóópen’
Als een krakkemikkig Toyotaatje met vier meisjes aan komt pruttelen, werpt Klein Ikking met zijn zaklantaarn een blik op de dame achter het stuur. „Geen drugs”, constateert hij. De Almelose moet wel blazen. „Als ze te veel op heeft, gaan we naar Almelóóópen”, zingen haar vriendinnen. Maar de vrouw krijgt van het apparaat de ’p’: niets aan de hand.
De kans om op drugsgebruik in het verkeer te worden betrapt, is in Nederland klein. Het ontbreekt aan apparatuur en wetgeving. De Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) doet in Europees verband onderzoek, het zogenoemde DRUID-project, maar de resultaten laten tot 2010 op zich wachten. René Mathijssen, onderzoeker van de SWOV, zegt dat betrouwbare schattingen uitwijzen dat van de 730 verkeersdoden vorig jaar 75 mensen stierven door met drugs in het bloed te gaan rijden. Het aantal alcoholdoden is met 200 nog veel hoger, maar daar is de problematiek van opsporen en voor de rechter brengen minder groot.
„Eigenlijk is er maar één oplossing”, aldus Mathijssen, „de zerotolerancevariant. Want xtc, ghb, cocaïne, speed, zelfs cannabis, het zijn in feite allemaal illegale drugs. Verboden dus. Niet alleen in het verkeer, altijd. Hoe kun je dan een bepaalde, geringe, hoeveelheid in het verkeer toelaten, zoals nu bij alcohol gebeurt? Niet te verkopen…”
Mathijssen juicht het Twentse initiatief, om lichtjaren voor Nederland en Europa tot gecoördineerde wetgeving en controle te zijn gekomen, toe. „Justitie en politie werken daar met experts die de eerste selectie doen, je kunt zo dus heel gericht zoeken. Niets mis mee, ik ben erg benieuwd of het tot veroordelingen komt.”
In Europa wordt op dit moment per land verschillend gecontroleerd en gestraft. Daarbij ook problematisch: het prijskaartje van bijvoorbeeld de bloedanalyse, elke zaak kost meer dan honderd euro. Goedkoper is het om speeksel te onderzoeken, maar dat geeft weer minder zekerheid.
„In Australië heeft men daar iets op gevonden”, zegt René Mathijssen. „Als er sporen van drugs in het speeksel worden gevonden, volgt een veroordeling. De verdachte kán om bloedonderzoek vragen, maar moet dat zelf betalen. Tenzij het hem later blijkt vrij te pleiten. Niet echt een optie voor Nederland, lijkt me.”
Aan de Uelserweg is de actie bijna afgelopen. Wat rest, is een bizarre stoet van met alcohol en pillen volgepropte figuren. Vaak passagiers van aangehouden chauffeurs of bestuurders met een tijdelijke rijontzegging. Hun oude auto’s staan langs het landweggetje geparkeerd. Het lijkt het decor van een derderangs zombiefilm.
Jan Klein Ikking (Drugs Expertise Nederland): „Elke rijdende drugstijdbom die we zo van de weg halen, is een bonus. Want dat betekent simpelweg meer veiligheid. Voor de xtc-chauffeur zelf, maar zeker ook voor onschuldige en nietsvermoedende andere verkeersdeelnemers.”
Hoe lang tijd moet er tussen de laatste zitten en het rijden...en zijn er mensen die dit hebben gedaan...hoe was jullie ervaring?
