5.10 Passiebloem
5.10.1 Producten
Er bestaan vele soorten passiebloemen; farmacologisch actieve passiebloemproducten
bevatten meestal Passiflora incarnata. Wanneer hier gesproken wordt over passiebloem of
passiebloemkruid wordt daarmee P. incarnata bedoeld, tenzij naar een andere soort wordt
verwezen. In de Nederlandse smartshop wordt passiebloem verkocht in de vorm van
gedroogde bladeren en stengels (Passiflorae herba, Herba Passiflorae) van Passiflora
incarnata L.. Passiebloem wordt ook vaak verwerkt in rustgevende kruidenmixen voor thee,
rookmixen en pillen, bijvoorbeeld samen met valeriaan (Valeriana officinalis) of St.-
Janskruid (Hypericum perforatum). Het slaapmiddel NightrestTM (potje 50 tabletten; 1-2
tabletten voor het slapen gaan) bevat 60 mg passiebloem per tablet en diverse andere
bestanddelen (melatonine, magnesium, glycine, taurine, skullcap (zie paragraaf 3.6), GABA
en kamille).
Voor thee met een aangenaam kalmerend effect laat men 15 g passiebloemkruid in 150 ml
heet water een half uur trekken. Passiebloem kan ook gerookt of als poeder ingenomen
worden. De aanbevolen dagdosis is 4-8 g passiebloemkruid per dag. [rät]
5.10.2 Doel van het gebruik
Volgens een smartshopfolder heeft passiebloem “een aangenaam kalmerend effect en is het
licht pijnstillend. Bij grotere hoeveelheden is het effect mild hallucinerend en hypnotisch. Het
kan als thee worden bereid, puur gerookt of in poedervorm worden ingenomen. Verder wordt
passiebloem vanwege de MAO-remmende werking ook wel gebruikt om het effect van magic
mushrooms te versterken.” (Magic mushrooms: zie paragraaf 5.1)
5.10.3 Plantaardige herkomst
De passiebloemenfamilie (Passifloraceae) bestaat uit zo’n 400-500 verschillende soorten, die
vrijwel allemaal stammen uit Zuid-Amerikaanse tropische regenwouden. Alle passiebloemsoorten
zijn groenblijvende, klimmende slingerplanten of struiken met ranken, meerlobbige
bladeren en een zeer typerende, spectaculaire bloeiwijze. De bloemen hebben drie stampers,
ongeveer 72 draadjes, vijf meeldraden en komen in allerlei tinten voor. De vruchten zijn
meestal ovaal. De bloemen van Passiflora incarnata zijn wit tot licht rose. In Europa komt
Passiflora caerulea (witte bloemen met blauwe draadjes) voor in tuinen en in sommige
Mediterrane streken is deze soort ook verwilderd. De naam passiebloem is bedacht door
Westerse missionarissen, die in de bloeiwijze een weerspiegeling zagen van de lijdensweg
(passie) van Jezus Christus; de draden van de bloemkroon zijn een symbool voor de
doornenkroon, de vijf meeldraden voor de wonden en de drie stampers voor de drie nagels
aan het kruis. [rät, wic]
Tegenwoordig worden vele passiebloemsoorten in andere streken gekweekt als tuin- en
kamerplant. Meerdere van deze soorten worden in de herkomstgebieden als kruidenmiddel
gebruikt. Er zijn 12-60 soorten die eetbaar zijn, zoals bijvoorbeeld de vruchten van de
maracuja (Passiflora edulis) die in Nederland overal te koop zijn en ook wel ‘passievruchten’
genoemd worden. [rät. rot]
Passiflora incarnata L. wordt het meest als smartdrug gebruikt, meestal in de vorm van
gedroogde bladeren en stengels (Passiflorae herba, Herba Passiflorae). P. incarnata komt
oorspronkelijk uit het Caribisch gebied en het zuidoosten van Noord-Amerika. Synoniemen
voor P. incarnata zijn: passiebloem, passionari, Fleischfarbige Passionblume, apricot vine,
grenadille, maypop, passion vine, wild passionflower. Vroeger werd ook Passiflora caerulea
L. vaak gebruikt, tegenwoordig wordt P. caerulea beschouwd als vervalsing van het echte
kruid. [poi, rät, rot]
5.10.4 Verbindingen
Vroeger dacht men dat de werkzame stoffen in
passiebloem de alkaloïden b-carboline, harmine en
harmaline waren. Recentere inzichten betwijfelen
de aanwezigheid van deze stoffen in P. incarnata
en schrijven de werking toe aan de aanwezigheid
van de C-glycosylflavonen apigenine en luteoline.
Andere bronnen vermelden dat P. incarnata
vermoedelijk geen harmol, harmine of harmaline
bevat, maar wel harmaan (55 mg per 100 g
gedroogde plantendelen). Verder zijn de volgende
verbindingen in P. incarnata aangetroffen:
vicenine-2, isoorientine-2”-O-glycoside,
schaftoside, isoschaftoside, isoorientine,
isovitexine-2”-O-glycoside, isovitexine, swertisine,
sporen van orientine, vitexine en etherische olie en
kleine hoeveelheden cyanogene glycosiden. Pas bij verhitting van de plantendelen ontstaat
maltol (3-hydroxy-2-methyl-g-pyron) dat om die reden niet alleen voor de werking
verantwoordelijk kan zijn; onverhitte plantendelen zijn namelijk ook werkzaam. [mer, rät, wic]
5.10.5 Werking
In dierexperimenten is aangetoond dat het waterige extract van P. incarnata de slaap verdiept
en verlengt. De neurofarmacologische werking, met name bij het roken van passiebloem,
wordt wel vergeleken met die van Cannabis sativa. Vaak wordt van passiebloem ook een
rustgevende werking beschreven, maar deze werking is niet farmacologisch aangetoond. Het
lijkt vaak meer om anxiolytische effecten te gaan. [rät]
De indolalkaloïden harmine en harmaline (waarvan onzeker is of ze voorkomen in
passiebloem, zie paragraaf 3.8.4) remmen het enzym monoamineoxidase (MAO-remmers) en
werken in lage doses stimulerend op het centrale zenuwstelsel, in doses van 10-20 mg werken
ze sederend en bij nog hogere doses zouden ze ook hallucinaties veroorzaken.
Dimethyltryptamine (DMT, zie paragraaf 5.7) is een hallucinogeen dat alleen psychoactief
werkzaam is indien het gesnoven, gerookt of geïnjecteerd wordt. Na orale inname wordt
DMT door MAO afgebroken, voor het de bloedhersenbarrière kan passeren. De MAOremmende
werking van harmaanalkaloïden en wellicht van passiebloem kan oraal ingenomen
DMT werkzaam maken. Vermoedelijk worden de berichten over hallucinogene
eigenschappen van harmaanalkaloïden vertekend door waarnemingen na inname van
mengsels van harmaanalkaloïden en DMT. [rät, rot, wic]
5.10.6 Toepassing
Meerdere soorten uit de passiebloemfamilie worden zowel door inheemse volkeren in de
herkomstgebieden als in de Westerse geneeskunde gebruikt als spasmolyticum, pijnstiller,
kalmerings- en slaapmiddel. Als dagdosis van passiebloem wordt 4-8 g gedroogd kruid
aanbevolen. In de homeopathie worden doseringen van 30-60 druppels oertinctuur
(passiebloemgehalte is onduidelijk) meerdere malen per dag voorgeschreven, bij convulsies,
slaapstoornissen, onrust, kriebelhoest en delirium tremens. [boe, mar, mer, rät, wic]
5.10.7 Toxiciteit
Er zijn weinig gegevens die duiden op toxiciteit van de passiebloem. Hypersensitiviteit met
urticaria en vaatontsteking in de huid werd waargenomen na inname van een kruidentablet
dat passiebloembestanddelen bevatte. In Noorwegen werden vijf patiënten in een ziekenhuis
pag. 134 van 163 RIVM rapport 348802 017
opgenomen met een veranderde, niet nader omschreven, bewustzijnstoestand na het innemen
van een slaapmiddel, geproduceerd uit passievruchten (P. incarnata) genaamd Relaxir. De
auteurs wijzen op het risico van mogelijke potentiëring van de werking van andere
medicijnen. [sol]
Harmine kan bij sublinguale toediening van meer dan 300 mg effecten veroorzaken zoals:
misselijkheid, duizeligheid en ataxie. Als harmine al voorkomt in passiebloem, dan is het
gehalte in ieder geval sterk variabel waardoor er geen duidelijk dosis-effect relatie is. [rät]
Interacties
Omdat passiebloem mogelijk een MAO-remmende werking heeft, is het niet uitgesloten dat
er ernstige interacties optreden na inname van passiebloem in combinatie met bepaalde
genees- en voedingsmiddelen.
Interacties met geneesmiddelen
Serotonine speelt een rol bij het ontstaan van depressies en er zijn tal van medicijnen op de
markt die invloed hebben op de serotoninehuishouding. Voorbeelden van medicijnen die
werken middels beïnvloeding van de serotonineconcentratie zijn tricyclische antidepressiva,
selectieve serotonine-heropnameremmers (SSRI’s) en MAO-remmers. Wanneer
therapeutisch gebruik van dit soort medicijnen gecombineerd zou worden met recreatief
gebruik van hallucinogenen en/of plantaardige MAO-remmers, zouden ernstige interacties op
kunnen treden. De werking van de tryptamines kan vele malen versterkt worden en de
effecten kunnen langer aanhouden. Eventueel kan door potentiëring van elkaars werking het
serotoninesyndroom optreden; dit syndroom wordt gekenmerkt door ernstige hypertensie,
hyperpyrexie (zeer hoge koorts > 42°C) en convulsies. [ell, gif,
bron=RIJKSINSTITUUT VOOR VOLKSGEZONDHEID EN MILIEU
NATIONAL INSTITUTE OF PUBLIC HEALTH AND THE ENVIRONMENT
(RIVM)
RIVM rapport 348802 017
Smartshops
Overzicht van producten, geclaimde werking
en hun medisch-toxicologische relevantie.
W. Beltman, A.J.H.P. van Riel, A.P.G. Wijnands-
Kleukers, M.F. Vriesman, I.S. van den Hengel-
Koot, I. de Vries, J. Meulenbelt
maart 1999
Dit onderzoek werd verricht in opdracht en ten laste van de Inspectie
Gezondheidsbescherming, Waren en Veterinaire Zaken, in het kader van project 348802,
Informatie intoxicaties en teratogene stoffen.
RIVM, Postbus 1, 3720 BA Bilthoven, telefoon: 030 - 274 91 11; fax: 030 - 274 29 71
oja er kunnen trouwens een soort glycosiden in passiebloem voorkomen
of ze komen er in voor en kunnen door een soort proces omgezet worden in een soort cyanide,ofzo
zoeen proces hebben bepaalde andere planten ook
fijne weet ik erniet van
ik post er later mschine wel over als ik er iets meer over weet
[/quote]