-27- Vliegezwam
Wie kent niet de prachtige vliegezwam, rood met witte stippen ? Het is de
meest tot de verbeelding sprekende paddestoel uit onze bossen. In talloze
sprookjes en kinderboeken vinden we de vliegezwam terug. De gespikkelde
hoed, die een doorsnee van wel twintig centimeter kan hebben, is niet alleen
een kleurrijke versiering van de bruinzwarte bosgrond, maar wordt ook altijd
in verband gebracht met tovenarij, kabouters en heksen.
De vliegezwam (Amanita muscaria) groeit vooral in de buurt van berken, soms
ook bij dennen. In de reusachtige berken- en dennenwouden in Oost- en Noord-
Europa, Rusland en Siberië‰, komt deze paddestoel veel voor. Uit die streken
kwamen ook de meeste berichten over de magische werking van de vliegezwam,
die in de Nederlandse handboeken van oudsher giftig tot zeer giftig wordt
genoemd.
Vanaf de zestiende eeuw zijn er verslagen van reizigers bekend die het
gebruik van paddestoelen in Siberië‰ beschrijven. Zo schreef de Zweed Strahlberg,
die twaalf jaar krijgsgevangene was in Siberië‰, in 1736:
"De rijke Koryaks leggen een grote voorraad van deze paddestoelen
aan voor de winter. Als ze een feest geven, gieten ze water over enkele van
deze paddestoelen en koken die.
Dan drinken ze thee waar ze dronken van worden. De armen, die geen geld hebben
om een grote voorraad van deze paddestoelen aan te leggen, verzamelen zich
bij deze gelegenheden rond de hutten van de rijken en wachten tot er gasten
naar buiten komen om te wateren. Ze houden dan een houten nap op om de urine
op te vangen, die ze gulzig opdrinken. Er zit nog iets van de paddestoel in en
op deze manier worden ze ook dronken. Bij stammen waar de mensen niet zelf hun
urine bewaren, storten de rendieren zich gretig op de gele plek in de sneeuw.
Ook zij zijn verzot op de werking van de vliegezwam."
De publicaties van Valentina en Gordon Wasson gaven meer bekendheid aan de
entheogene werking van magische paddestoelen, waaronder de vliegezwam. In
de "onschuldige" jaren vijftig, propagandeerde zelfs het familieblad LIFE
het gebruik van deze paddestoelen.
De dikke Van Dale spreekt van een "zeer giftige plaatzwam. Als insecten erop
gaan zitten, sterven zij." De Wassons daarentegen meenden dat zij met de
vliegezwam het soma van de oude Indiase goden gevonden hadden. De Koryaks,
een Siberisch volk, geloven dat de "wapaq" of vliegezwam aan ieder die hem
eet, ook al is hij geen shamaan, openbaart wat de zieke mankeert, een droom
verklaart, hem meeneemt naar een boven- of onderwereld, of voorspelt wat er
gaat gebeuren.
Alle delen van de hoed zijn psychoactief; het sterkst is het velletje met
de stippen. Sommigen zijn van mening dat het witte "rokje", vlak onder de
hoed, boven aan de steel, misselijkheid kan veroorzaken. De kracht van de
vliegezwam kan nogal variëren. In Nederland zijn ze over het algemeen
tamelijk zwak.
De vliegezwam is op verschillende manieren te gebruiken. Eet bijvoorbeeld
een of twee velletjes. Als je een werkzame zwam hebt getroffen, ga je je
na een uurtje heel prettig voelen. Het middel bevordert de spreeklust en je
hebt zin om te fluiten, te zingen en te dansen, en dat ga je ook doen.
Kleuren worden intenser en je voelt je fit en krachtig. Dit duurt ongeveer
zes uur.
De velletjes kunnen ook worden gedroogd en dan gerookt, wat een sneller,
maar korter effect heeft. Volgens Wasson moeten de paddestoelen bij voorkeur
in de zon gedroogd worden, maar hier kan dat in de herfst een probleem zijn;
vaak blijken er wormpjes in het vlees te zitten. Je kunt ook de gedroogde
hoeden helemaal opeten, met vlees en al. Het is het best ze eerst te weken
in zwaartebessensap of melk, of ze te versnipperen in soep of muesli.
Sommige gebruikers rapporteren een lichte misselijkheid en daarna slaperigheid.
Na een uur of twee is deze voorbij en volgt de als boven beschreven
opgetogen staat.
Tegen misselijkheid helpt een droge beschuit of een stukje droog brood.
---=---
Na een dosis van twee verse paddestoelen rapporteert een gebruiker; "Omdat ik
me draaierig en zweverig begon te voelen ging ik op de grond zitten en ik sloot
mijn ogen. Plotseling kwamen er sterke, bijna filmische beelden; ik was een
Nederlandse militaire arts in het leger van Napoleon in Rusland. Ik liep met een
troep in een sneeuwstorm. Het was ijskoud, maar ik droeg een dikke mantel,
een zware pelsmuts en goede laarzen. Ik had het niet koud en voelde me zelfs
ongelooflijk vitaal en sterk dankzij de gedroogde vliegezwammen die ik pas
geleden van een apotheker in een dorpje had gekregen. Veel van de soldaten om
mij heen waren er slecht aan toe.Met deze vliegezwammen kon ik hen eindelijk een
medicijn geven waar ze iets aan hadden... De beelden stopten, ik opende mijn
ogen. In de verte zag ik mijn vrienden, die waren doorgelopen. Ik stond op en
volgde hen. Lange tijd had ik het gevoel dat ik onzichtbaar naast mijn
lichaam liep."
We moeten, als we paddestoelen plukken, altijd zorgen dat we het wortelstelsel,
of mycelium, onbeschadigd laten. Van de vliegezwam plukken we
alleen de hoed en we zorgen dat de steel niet beweegt. Bij het kaalkopje
breken het steeltje net boven de grond af. Ruk nooit een paddestoel met
steel en al uit de grond en laat altijd een aantal paddestoelen op elke
vindplaats staan, dan zullen ze volgend jaar terugkomen.
Als er maar een paar groeien, laat ze dan ongemoeid.
Overigens is de vliegezwam in Nederland een beschermde paddestoel en is het
verboden haar te plukken. Wij ontraden het gebruik van de Nederlandse vliegenzwam,
want in onze verarmde bossen hebben de paddestoelen het zo al moeilijk
genoeg, en het effect is niet zo spectaculair.
De Oost-Europese, Russische en vooral de Siberische berkenbossen staan er vol
mee. De werking van de Siberische vliegezwammen is het krachtigst.
Misschien iets voor een psychonautische vakantie ?
Ten slotte een waarschuwing: er zijn verschillende paddestoelen die op de
vliegezwam lijken. Sommige zijn wel degelijk dodelijk giftig. Pluk paddestoelen
dus alleen als je van een kenner geleerd hebt ze van elkaar te
onderscheiden.
----------------------------------------------------------------------------